پایگاه خبری داوان‌نیوز: رئیس مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی با اعلام تدوین چارچوب فنی «حسابداری آب» و اجرای موفق آن در استان البرز، از عبور این مؤسسه از رویکرد تک‌مزرعه به سمت «دشت‌های بهره‌ور» خبر داد و گفت: سیستم‌های هوشمند آبیاری، پوشش‌های پارچه‌ای کانال‌ها و استفاده از آب‌های نامتعارف، بخشی از پروژه‌های جدی ما برای افزایش بهره‌وری آب در کشور است. دکتر سیدمهدی قاسمی در حاشیه گردهمایی سالانه مدیران آب و خاک، تأکید کرد: رویکرد «نوآوری باز» و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان در مرکز رشد مؤسسه، مسیر تحقق امنیت غذایی و پایداری منابع آبی را هموار می‌کند.

به گزارش خبرنگار ما، در حاشیه برگزاری گردهمایی سالانه مدیران آب و خاک کشور، پای صحبت‌های دکتر سیدمهدی قاسمی، رئیس مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی نشسته‌ایم تا از آخرین دستاوردها، برنامه‌ها و چشمانداز این مؤسسه در حوزه مدیریت منابع آب و خاک مطلع شویم.

رئیس مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی در ابتدای این مصاحبه گفت: مؤسسه از بدو تأسیس، بهبود بهره‌وری آب را به عنوان یکی از رسالت‌های اساسی خود تعریف کرده است. تمام برنامه‌های ما مسئله‌محور طراحی شده‌اند؛ یعنی همواره به دنبال پاسخ به نیازهای عینی بخش اجرا، مزرعه و دشت بوده‌ایم. خوشبختانه امروز توانسته‌ایم در ابعاد فنی، بهره‌وری و مسائل روزمره کشاورزان، پاسخ‌های مناسبی به بخش‌های اجرایی ارائه دهیم.

یکی از محورهای کلیدی، موضوع داده و اطلاعات است. در این زمینه چه اقدامات ملموسی انجام شده است؟

داده و اطلاعات، پایه و اساس هر تصمیم‌گیری درستی است. ما چارچوب فنی «حسابداری آب» را تدوین کرده‌ایم و فرایند استخراج بیلان آب در دشت‌ها و حوزه‌های آبریز را آغاز کرده‌ایم. نمونه این طرح در استان البرز اجرا شده و پیشنهاد ما این است که بر اساس قانون، این کار در کل کشور و همه حوزه‌های آبریز تعمیم داده شود.

در بحث آبیاری هوشمند و افزایش راندمان، به چه نتایجی دست یافته‌اید؟

ما از رویکرد تک‌مزرعه عبور کرده‌ایم و اکنون به دنبال تحقق «دشت‌های بهره‌ور» هستیم. با به‌کارگیری سیستم‌های هوشمند آبیاری، در چندین استان طرح‌های تحقیق و توسعه را اجرایی کرده‌ایم تا زمان و میزان آبیاری را با دقت بالا در اختیار کشاورز قرار دهیم و به تصمیم‌گیری او کمک کنیم. همچنین برای بهبود راندمان انتقال آب، از پوشش‌های پارچه‌ای برای کانال‌ها استفاده کرده‌ایم که با هزینه پایین، کارایی را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد. آبیاری زیرسطحی، بهینه‌سازی آبیاری قطره‌ای و بارانی در مزارع و استفاده از آب‌های نامتعارف و بازچرخانی آنها، از دیگر پروژه‌های جدی ماست.

بهره‌وری آب یک موضوع چندبعدی است. همکاری با سایر مؤسسات تحقیقاتی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

دقیقاً؛ بهره‌وری آب پیچیده و چندوجهی است. ما از توان سایر مؤسسات در حوزه‌های به‌نژادی و تخصصی دیگر نیز استفاده می‌کنیم تا همه راهکارها را در قالب یک بسته جامع در مزارع و دشت‌ها پیاده کنیم. همچنین بحث زهکشی، آبشویی خاک و مدیریت اراضی شور در برنامه‌های گذشته و حال ما جایگاه ویژه‌ای دارد.

نقش بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان در این مسیر چگونه تعریف شده است؟

ما مرکز رشد یا همان زیست‌بوم نوآوری و فناوری را در کنار مؤسسه داریم. رویکردمان «نوآوری باز» است؛ یعنی از ایده‌ها و فناوری‌های شرکت‌ها، واحدهای فناور و حتی افراد حمایت می‌کنیم تا ایده‌ها پرورش یابد، دانش‌فنی تکمیل شود و به عرصه مزرعه برسد. همچنین شرکت‌هایی که فناوری‌های همکاران ما را توسعه دهند، در این مرکز مورد حمایت قرار می‌گیرند.

نظارت بر کیفیت تولیدات شرکت‌های خصوصی چگونه انجام می‌شود؟

مرکز آزمون و کنترل کیفیت ماشین‌ها، تجهیزات و ادوات کشاورزی زیر نظر ما فعالیت می‌کند. همه محصولات از دنباله‌بندها گرفته تا ماشین‌های آبیاری، تجهیزات گلخانه‌ای و صنایع غذایی، باید این مرکز را طی کنند و مجوز لازم را دریافت نمایند.

تولیدکنندگان داخلی سیستم‌های آبیاری را در چه جایگاهی می‌بینید؟

خوشبختانه تولیدکنندگان بسیار توانمندی در کشور داریم؛ از لوله و شیرآلات گرفته تا قطره‌چکان و آبپاش‌ها. باور من این است که فناوری مهمی در این حوزه نداریم که بومی‌سازی نشده باشد. بسیاری از شرکتها با مهندسی معکوس الگوهای خارجی، نمونه‌های بومی متناسب با شرایط اقلیمی ایران را ارائه داده‌اند. حتی در سیستم‌های هوشمند آبیاری، شرکت‌های متعددی آخرین فناوری‌های روز جهان را عرضه می‌کنند. نمره من به تولیدکنندگان داخلی خوب است، هرچند مسیر بهبود همواره باز باقی می‌ماند.

با توجه به سابقه شما در مؤسسه آموزش و ترویج، ارتباط ترویج با تحقیقات را در بهره‌وری آب چقدر مؤثر می‌دانید؟

ترویج، بسترساز ارتباط با بهره‌برداران است. مدیریت‌های ترویج از سیاست‌های مؤسسه تبعیت می‌کنند و در فعالیت‌های اجتماعی محققان، نقش کلیدی دارند. در نظام نوآوری مسئله‌محور، شناسایی مسئله با حضور در کنار کشاورز انجام می‌شود و این ارتباط با همکاری مؤسسه آموزش و ترویج میسر می‌شود. از سوی دیگر، طرح‌های «تحقیق-توسعه» را آغاز کرده‌ایم که در آن، یافته‌های تحقیقاتی در قالب بسته‌های فناورانه در سطح دشت به بهره‌برداران ارائه می‌شود، نه فقط در یک مزرعه خاص. این رویکرد، افق روشنی برای بهبود بهره‌وری آب در سراسر کشور ترسیم می‌کند.

سید مهدی قاسمی در پایان این مصاحبه گفت: امیدواریم با همافزایی همه بخش‌ها، گام‌های بلندی در جهت امنیت غذایی و پایداری منابع آب برداریم.